ពិភពលោក នឹងឈានទៅរកថ្ងៃអវសានឬ ក្រោយប្រទេសមហាអំណាចលែងអនុវត្ដសន្ធិសញ្ញាញូវស្ដាត?
រដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន៖ ស្របពេលពិភពលោក កំពុងតែតានតឹងជាមួយនឹងភូមិសាស្ដ្រនយោបាយ រវាងប្រទេសមហាអំណាចនោះ សន្ធិសញ្ញាកាត់បន្ថយអាវុធយុទ្ធសាស្រ្ដថ្មី ក៏ឈានដល់ពេលវេលាផុតកំណត់ ឬអស់សុពលភាព ហើយនេះជាសញ្ញាដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតរបស់ភពផែនដី អំពីការប្រកួតប្រជែង អំពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាថ្មី ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមត្រជាក់ រហូតមក។
រព័ត៌មានរបស់កូរ៉េខាងត្បូង The Chosun Daily (ឌឺ ចូស៊ុន ដេលី) បានផ្សាយ នៅថ្ងៃចន្ទ ទី២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ថា សន្ធិសញ្ញាកាត់បន្ថយអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រថ្មី ហៅកាត់ New START (ញូវស្ដាត) ដោយបានកំណត់ អំពីចំនួនក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរ និង ប្រព័ន្ធចែកចាយ រវាងរុស្ស៊ី និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលប្រទេសមហាអំណាចយោធាកំពូលទាំងពីរនេះ មានអាវុធមហាប្រល័យលោក ស្មើនឹងប្រហែល៩០ភាគរយ នៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ពិភពលោក។ នឹងផុតកំណត់ នៅត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែកម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦។ ការអនុវត្តសន្ធិសញ្ញា New START បានចាប់ផ្តើមថយចុះ ចាប់តាំងពីទំនាក់ទំនងការទូត រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី បានធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតទាបបំផុត ក្រោយពេលរដ្ឋាភិបាលក្រុងមូស្គូ បានចូលលុកលុយទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែន ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រហូតមក។
ស្របគ្នានេះដែរ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិ បានព្រមាន ថា៖«បណ្តាញសុវត្ថិភាព សម្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី ដែលបានរក្សា អស់រយៈពេលជាង៥០ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីសង្រ្គាមត្រជាក់ រហូតមក កំពុងតែរលាយបាត់ទៅវិញ។ អវត្តមាន នៃក្របខ័ណ្ឌសន្ធិសញ្ញានេះ អាចនឹងនាំឱ្យមានភាពវឹកវរ ចំពោះការរត់ប្រណាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ជាថ្មី ដោយមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងប្រទេសនានា ដូចជា ប្រទេសចិន…ជាដើម នឹងនាំទៅរកអស្ថិរភាពខ្លាំង ដល់សន្តិសុខរបស់ពិភពលោកទាំងមូល។
ការគ្រប់គ្រងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី ក្លាយជាចំណុចកណ្តាល នៃការបញ្ជាទិញនុយក្លេអ៊ែរជាសកល អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ ក្រោយការបញ្ចប់វិបត្ដិនុយក្លេអ៊ែរនៅគុយបា កាលពីឆ្នាំ១៩៦២រហូតមក។ សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី (បន្ទាប់ពីសហភាពសូវៀត) បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រ SALTI (សល ១) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២។ ក្នុងរយៈពេលប្រាំទសវត្សរ៍បន្ទាប់ សហរដ្ឋអាមេរិក និង រុស្ស៊ី បានបន្តរឹតបន្តឹង និងកាត់បន្ថយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រវាងប្រទេសមហាអំណាចទាំង២ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនានា ដូចជា៖ សល II ១៩ (SALT II 19), ស្ដាត ១៩ (START 19) និង សន្ធិសញ្ញាកាត់បន្ថយអាវុធវាយប្រហារយុទ្ធសាស្ត្រ នាឆ្នាំ២០០៣ ជាដើម។
សន្ធិសញ្ញា New START ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា នៅទីក្រុងប្រាកា (Prague) ប្រទេសឆែក នាឆ្នាំ២០១០ ដោយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា (Barack Obama) និងប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក ឌីមីទ្រី មេដវេដេវ (Dmitry Medvedev)។ សន្ធិសញ្ញាកាត់បន្ថយអាវុធយុទ្ធសាស្រ្ដនេះ បានរារាំងដល់ប្រព័ន្ធចែកចាយនុយក្លេអ៊ែររបស់ប្រទេសមហាអំណាចទាំងពីរ រួមទាំងមីស៊ីលផ្លោងអន្តរទ្វីប (ICBMs), មីស៊ីលផ្លោងបាញ់ចេញពីនាវាមុជទឹក (SLBMs) និងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ…ជាដើម។ ជាលទ្ធផល នៃសន្ធិសញ្ញានេះ ការស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែររបស់ពិភពលោក ដែលបានឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់ រហូតចំនួន ៧0 000 គ្រាប់ នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ក៏បានថយចុះមកនៅត្រឹម១២ 000គ្រាប់។
ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ចាប់តាំងឆ្នាំ២០២២ រហូតមក បានធ្វើឱ្យខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងដល់រសន្ធិសញ្ញា New START ។ ប៉ុន្ដែកាលពីឆ្នាំ២០២៣ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន ក៏បានប្រកាសផ្អាកសន្ធិសញ្ញានេះ ដោយបានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ពន្ធមិត្តលោកខាងលិច អំពីសកម្មភាពបង្កអរិភាព មកលើរុស្ស៊ី ជាមួយនឹងការគាំទ្រអ៊ុយក្រែន។ អាមេរិក បានឆ្លើយតប ដោយបញ្ឈប់ការចែករំលែកព័ត៌មាន អំពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាមួយរុស្ស៊ី។ ធាតុសំខាន់ៗ នៃ New START ដូចជា ការត្រួតពិនិត្យ នៅនឹងកន្លែង និងការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន បានក្លាយជាលែងប្រើ អំពីចំណុចទាំងនោះ។ តើនេះជាថ្ងៃអវសានរបស់ភពផែនដីឬ ក្រោយប្រទេសមហាអំណាចទាំង២ លែងអនុវត្ដសន្ធិសញ្ញាអាវុធមហាប្រល័យលោក? ហើយថា តើវាជាការរត់ប្រណាំងអាវុធអាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាថ្មីឬ?